Γράφει ο Αναστάσης Κουντούδης, μαθητής Γ’ Γυμνασίου
Ο Λιγνίτης που ονομάζεται και γαιάνθρακας είναι οργανικής προελεύσεως πέτρωμα, του οποίου το κύριο στοιχείο είναι ο άνθρακας. Είναι το εθνικό μας καύσιμο το οποίο είχε για πολλές δεκαετίες κυρίαρχη θέση στο ενεργειακό μας σύστημα. Ο άξονας Φλώρινας-Πτολεμαΐδας-Κοζάνης θεωρείται η πλουσιότερη περιφέρεια της Ελλάδας σε συγκέντρωση λιγνίτη.
Η ύπαρξη λιγνιτοφόρων κοιτασμάτων στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας έχει διαπιστωθεί από τα χρόνια της τουρκοκρατίας, όμως την περίοδο εκείνη δεν υπήρχαν τα μέσα για να γίνει εξόρυξη και εκμετάλλευσή του. Έπρεπε να μπει ο 20ος αιώνας για να εμφανιστούν τολμηροί άνθρωποι να ζητήσουν άδεια για μεταλλευτικές έρευνες, όπως ο Νικόλαος Διαμαντόπουλος από το Βόϊο και οι Γεώργιος Παυλίδης και Κωνσταντίνος Αδαμόπουλος, οι οποίοι και ξεκίνησαν την εκμετάλλευσή του. Την περίοδο αυτή ο λιγνίτης χρησιμοποιούνταν από τους κατοίκους της περιοχής ως υποκατάστατο του ξύλου και κάλυπτε κυρίως ανάγκες οικιακής ή μερικής βιομηχανικής χρήσης. Ένας βασικός λόγος που δεν είχαν εκτιμήσει πολύ την αξία του ήταν η ύπαρξη στην αγορά του βρετανικού λιθάνθρακα πλουσιότερου σε απόδοση θερμίδων.
Στην εποχή όμως του Μεσοπολέμου, ειδικότερα το 1939, γίνεται η πρώτη σοβαρή κρατική προσπάθεια αξιοποίησης του λιγνίτη στο λεκανοπέδιο της Εορδαίας με την σύνταξη της έκθεσης από τον καθηγητή Kegel για την έρευνα και την εκμετάλλευση της λιγνιτοφόρου λεκάνης της Δυτικής Μακεδονίας. Μετά τις έρευνες του Kegel στάλθηκε ποσότητα 180 τόνων Εορδαϊκού λιγνίτη στην Γερμανία για να προσδιοριστεί κατά πόσο θα ήταν εφικτή η βιομηχανική αξιοποίηση του. Το αποτέλεσμα ήταν αρκετά αισιόδοξο. Όμως η περίοδος του πολέμου που ακολούθησε άλλαξε τα σχέδια και ανέβαλε τη συστηματική εκμετάλλευση του λιγνίτη.
Το 1956 η εταιρία ΛΙΠΤΟΛ ΑΕ (Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδας) με πρόεδρο τον Π. Μποδοσάκη υπέγραψε σύμβαση με την γερμανική εταιρεία KHD για την κατασκευή του πρώτου σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύσιμο τον λιγνίτη ισχύος 10 MW και άνοιξε το πρώτο ορυχείο στο Κύριο Πεδίο. Τα εγκαίνια της κατασκευής του έργου έγιναν το 1957 από τον βασιλιά Παύλο συνοδευόμενο από τον γενικό διευθυντή της ΛΙΠΤΟΛ Π. Μποδοσάκη, πολλούς υπουργούς και κατοίκους της περιοχής.
Το έτος 1959 ξεκίνησε η λειτουργία της πρώτης μονάδας του ΑΗΣ Πτολεμαΐδας και μια νέα περίοδος για τον νομό Κοζάνης και για την χώρα μας, η περίοδος της βιομηχανίας λιγνίτη. Στις επόμενες δεκαετίες αρχίζουν να ανοίγουν τα ορυχεία και οι ατμοηλεκτρικοί σταθμοί ο ένας μετά τον άλλον, Καρδιά (1974), Άγιος Δημήτριος(1987), Αμύνταιο(1989), Μελίτη. Σταδιακά στην περιοχή δημιουργήθηκε ένα από τα μεγαλύτερα λιγνιτικά κέντρα στον κόσμο. Κατασκευαστικές εταιρείες, εργατικό, τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό από όλη την Ελλάδα εγκαταστάθηκε στην Πτολεμαΐδα. Το Λιγνιτικό κέντρο Δυτικής Μακεδονίας περιλαμβάνει τα εξής Λιγνιτωρυχεία: το Λιγνιτωρυχείο Κυρίου Πεδίου, Λιγνιτωρυχείο Πεδίου Καρδιάς, το Λιγνιτωρυχείο Νοτίου Πεδίου και το Λιγνιτωρυχείο Πεδίου Αμυνταίου. Το ορυχείο Νοτίου πεδίου ακόμη και σήμερα αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ορυχεία λιγνίτη στα Βαλκάνια.
Τα προηγούμενα χρόνια, με βάση το σχέδιο απολιγνιτοποίησης, σταμάτησαν τη λειτουργία τους οι ΑΗΣ Πτολεμαϊδας(2014), Αμυνταίου(2020) και Καρδιάς(2021). Ωστόσο πριν από λίγες μέρες εγκαινιάστηκε από τον πρωθυπουργό η νέα υπερσύγχρονη λιγνιτική μονάδα της ΔΕΗ, Πτολεμαΐδα 5, που άρχισε να κατασκευάζεται το 2015 και η οποία θα έχει πολύ καλό βαθμό απόδοσης και θα εκπέμπει λιγότερο διοξείδιο του άνθρακα συγκριτικά με τις παλαιότερες μονάδες.